Czy tłumaczenie tytułów naukowych musi być takie straszne…

Czy tłumaczenie tytułów naukowych musi być takie straszne…

Dlaczego tłumaczenie tytułów naukowych może stwarzać problemy?

Praca tłumacza choć wielu osobom wydaje się być niezwykle łatwa i przyjemna, nie do końca taka jest.  Przed każdym tłumaczem stoi wiele problemów natury tłumaczeniowej.

Tytuły naukowe należą do kolejnego z nich. Stopnie naukowe nadawane w Polsce niekoniecznie pokrywają się z tymi, nadawanymi w innych np. anglojęzycznych krajach. Jak radzić sobie z problemem ekwiwalentności stopni naukowych w różnych częściach świata oraz co z zasadami ich pisowni? Nad tym zagadnieniem postanowili pochylić się prof. Wojciech Piasecki oraz mgr Elżbieta A. Piasecka.

Jak zauważyli w swej publikacji problem z przekładem stopni naukowych tkwi w przestrzeganiu obowiązujących zasad ich pisowni, używania skrótów, oraz zasad interpunkcji. W tłumaczeniach brakuje konsekwencji w stosowaniu się konwencji przyjętej w danym kraju. Wszystko prowadzi do nieporozumień i mnożenia błędów w publikacjach, także naukowych.

Jak nie popełniać błędów w tłumaczeniach tytułów naukowych?

Na samym początku zaleca się zrozumienie i odpowiedni zapis naszych rodzimych tytułów i stopni naukowych. Jak pokazuje wiele przykładów mamy z tym duży problem i bardzo często stanowiska naukowe mylone są ze stopniami naukowymi.

Niemożliwym jest poprawne wykonanie tłumaczenia polskich stopni naukowych na jakikolwiek język obcy przy braku zrozumienia sensu podstawowych określeń w języku ojczystym.

Zważywszy na to, iż systemy edukacyjne w różnych krajach znacznie różnią się od siebie, przez co większość tytułów, stanowisk jest nieporównywalna. Jednym z pomysłów na tłumaczenie polskich tytułów na języki obce jest pozostawienie ich w oryginalnym brzmieniu z podaniem przybliżonej definicji poszczególnych tytułów i wskazania na ich podobieństwo do danego obcego systemu edukacyjnego.

Co z tą ekwiwalentnością w tłumaczeniach tytułów naukowych?

Polski systemie nazw stanowisk  tytułów naukowych jest bardzo hierarchiczny, składa się z co najmniej sześciu stopni – poczynając od asystenta stażysty po profesora zwyczajnego.

System amerykański wyszczególnia tylko trzy szczeble w karierze naukowej: Assistant  ProfessorAssociate Professor oraz Professor. Już samo to stanowi przeszkodę w porównywaniu naszego rodzimego nazewnictwa z innymi zagranicznymi systemami, jak np. amerykańskim czy angielskim.

Kolejne wyzwanie – stanowiska a tytuły

Rozgraniczenie nazwy tytułu naukowego od stanowiska na uczelni również przysparza wielu problemów.  Jak wiele problemów w tłumaczeniu może przysporzyć nieodróżnianie podstawowych pojęć pokazuje tłumaczenie tytułu zawodowego inżyniera.

W wielu nawet poważanych publikacjach spotkać można dosłowne tłumaczenie inżyniera na język angielski – Engineer (Eng.), taka forma stanowi poważny błąd, co jest wynikiem nieznajomości tytularnej w danym państwie.

Engineer nie funkcjonuje w Ameryce Północnej jako tytuł uniwersytecki zawodowy, a określa jedynie zawód inżyniera lub maszynisty parowozu. Tytuł naukowy polskiego inżyniera prawidłowo powinien być tłumaczony jako Bachelor of Engineering  (BEng)

Jak wyglądać powinna sytuacja podczas tłumaczenia tytułu inżyniera rolnika? Odpowiedniejszym tłumaczeniem będzie w tym wypadku Bachelor  of  Agriculture (BAgr).

Do podstawowych rozróżnień w tłumaczeniu na język angielski tytułów należy podział na: Bachelor of Engineering (BEng) lub Bachelor of Agricultural Engineering (BAgrEng) dla absolwentów kierunków mechanizacji, rolnictwa.

Kierunki humanistyczne zaś posiadają swój odpowiednik: Bachelor of Arts (BA).

Licencjat na  kierunkach  matematyczno-przyrodniczych zaś to Bachelor of Science (BSc).

Więcej problemów może przysporzyć odnalezienie odpowiednika tytułu magistra. Najczęściej stosuje się angielską wersję Master  of  Science (MSc) – dla nauk ścisłych oraz Master of Arts (MA) – dla dziedzin humanistycznych.

Należy jednak zauważyć i podkreślić, iż polski stopień magistra nie jest ekwiwalentny z amerykańskim czy angielskim odpowiednikiem tego terminu. W krajach anglojęzycznych studia magisterskie bardziej przypominają polskie studia doktoranckie, oparte na badaniach, występach w licznych konferencjach oraz publikacjach naukowych.

typing machine

Czy istnieje jakiś ekwiwalent, któy nie stwarza tylu problemów?

Najmniej problemów w tłumaczeniach polsko-angielskich przysparza stopień doktora, który najbezpieczniej tłumaczyć jako Doctor of Philosophy (PhD), stanowiący jeden z najbardziej tradycyjnych tytułów naukowych.

W przypadku różnych dziedzin, w jakich nadawany jest doktorat w Polsce, w tłumaczeniu możemy po samym tytule dodać w nawiasie nazwę danej dziedziny np.: doktor nauk przyrodniczych – Doctor of Philosophy (in Natural Science).

Wyjątek stanowi doktor medycyny – Doctor of Medicine (MD) oraz weterynarii – Doctor of Veterinary Medicine.

Co z kolejnością? Tytuł stawiamy przed czy po nazwisku danej osoby?

Problemów w tłumaczeniu tytułów przysparza także ich odpowiednie umiejscowienie w publikacjach czy prasie popularnej – przed czy po nazwisku danej osoby. Chociaż w anglojęzycznych publikacjach można spotkać obydwa modele pisowni tytułów, to jednak najbezpieczniejszym jest inaczej niż w Polsce, zapisywanie tytułów za imieniem i nazwiskiem osoby. Pozwala to uniknąć wszelkich niedomówień.

Do częstych błędów w tłumaczeniach zalicza się powtarzanie tytułów, pisanie ich przed i po nazwisku – Dr. Jan Kowalski, PhD. Tego typu zapis jest błędny i nieprecyzyjny, dlatego należy się go wystrzegać. Poprawnym zapisem jest zaś Dr Jan NowakJan Nowak, PhD.

Wszelkie tytuły honorowe, nadawane w Polsce należy tłumaczyć w całości, aby nie pozostawić żadnych zastrzeżeń co do ich interpretacji, gdyż nie mają one swoich odpowiedników w innych językach. Co ciekawe, ważna jest także kolejność zapisu poszczególnych stopni po nazwisku, obowiązuje tu kolejność od najniższego stopnia do najwyższego, jeżeli zaś występują dwa równorzędne tytułu, pisać je należy w kolejności chronologicznej – Jan Kowalski, BSc,  MSc,  PhD,  DVM,  DSc,  ProfTit, DrHC, Member of the Polish Academy of Sciences. Nie należy zapominać o interpunkcji, w Polsce tytuły zapisujemy małą literą, w krajach anglojęzycznych zaś zawsze wielką literą!

Kłopotliwe jednostki administracyjne – jak tłumaczyć?

Od lat przyjęło się używać w tłumaczeniach polskich jednostek na język angielski pojęć, takich jak  DepartmentChair.

Używanie tych pojęć do tłumaczenia nazw katedr i zakładów na uniwersytetach jest jednak nadużyciem, wynikającym znów z różnic struktur uniwersyteckich w różnych państwach.

W krajach anglojęzycznych Department odnosi się do dużych jednostek organizacyjnych kierujących poszczególnymi kierunkami studiów, co nie ma swojego odniesienia w polskich katedrach na uniwersytetach.

W tłumaczeniu katedr i zakładów zaleca się używać nazwy Division, która bardziej odpowiada naszym realiom akademickim.

W języku angielskim niemożliwe jest zaznaczenie różnicy pomiędzy jednostką katedry i zakładu.

Za niepoprawne uchodzi także tłumaczenie (zgodnie ze słownikiem) katedry jako Chair, błąd wynika z historycznych zaszłości, kiedy oba znaczenia odnosiły się do etatu profesorskiego. Obecnie katedra to jednostka organizacyjna wydziału. Brak więc w słowie Chair ekwiwalentności do polskiej katedry.  

Tłumaczenie polskich tytułów i stopni naukowych może być problematyczne, gdyż przez lata pojawiło się wiele nie do końca poprawnych tłumaczeń.

Należy jednak zapoznać się z najnowszymi wytycznymi i być konsekwentnym w swoim tłumaczeniu aby nie popełnić tak często powtarzanych błędów.

Pełną treść artykułów znajdziesz tutaj: cześć Iczęść II.

Leave a reply

Dalsze korzystanie z witryny oznacza zgodę na wykorzystanie plików cookies. Więcej informacji

Czym są pliki „cookies”?
Poprzez pliki „cookies” należy rozumieć dane informatyczne, w szczególności pliki tekstowe, przechowywane w urządzeniach końcowych użytkowników przeznaczone do korzystania ze stron internetowych. Pliki te pozwalają rozpoznać urządzenie użytkownika i odpowiednio wyświetlić stronę internetową dostosowaną do jego indywidualnych preferencji. „Cookies” zazwyczaj zawierają nazwę strony internetowej z której pochodzą, czas przechowywania ich na urządzeniu końcowym oraz unikalny numer.

Do czego używamy plików „cookies”?
Pliki „cookies” używane są w celu dostosowania zawartości stron internetowych do preferencji użytkownika oraz optymalizacji korzystania ze stron internetowych. Używane są również w celu tworzenia anonimowych, zagregowanych statystyk, które pomagają zrozumieć w jaki sposób użytkownik korzysta ze stron internetowych co umożliwia ulepszanie ich struktury i zawartości, z wyłączeniem personalnej identyfikacji użytkownika.

Jakich plików „cookies” używamy?
Stosowane są dwa rodzaje plików „cookies” – „sesyjne” oraz „stałe”. Pierwsze z nich są plikami tymczasowymi, które pozostają na urządzeniu użytkownika, aż do wylogowania ze strony internetowej lub wyłączenia oprogramowania (przeglądarki internetowej). „Stałe” pliki pozostają na urządzeniu użytkownika przez czas określony w parametrach plików „cookies” albo do momentu ich ręcznego usunięcia przez użytkownika. Pliki „cookies” wykorzystywane przez partnerów operatora strony internetowej, w tym w szczególności użytkowników strony internetowej, podlegają ich własnej polityce prywatności.

Czy pliki „cookies” zawierają dane osobowe
Dane osobowe gromadzone przy użyciu plików „cookies” mogą być zbierane wyłącznie w celu wykonywania określonych funkcji na rzecz użytkownika. Takie dane są zaszyfrowane w sposób uniemożliwiający dostęp do nich osobom nieuprawnionym.

Usuwanie plików „cookies”
Standardowo oprogramowanie służące do przeglądania stron internetowych domyślnie dopuszcza umieszczanie plików „cookies” na urządzeniu końcowym. Ustawienia te mogą zostać zmienione w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików „cookies” w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym przesłaniu na urządzenie użytkownika. Szczegółowe informacje o możliwości i sposobach obsługi plików „cookies” dostępne są w ustawieniach oprogramowania (przeglądarki internetowej). Ograniczenie stosowania plików „cookies”, może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie internetowej.

Zamknij